Rodzaje odpowiedzialności cywilnej za szkodę

Odpowiedzialność niejedno ma imię i nie każdy ponosi ją w taki sam sposób. Nie oznacza to oczywiście, że istnieją równi i równiejsi wobec prawa.

Znaczenie tego jest takie, że to, za co można zostać pociągniętym do odpowiedzialności zależy od okoliczności w jakich doszło do powstania szkody. Mówiąc językiem prawniczym: zakres odpowiedzialności zależy od okoliczności faktycznych. Przede wszystkim nie zawsze działanie skutkiem którego powstała szkoda musi być zawinione.

Wyróżniamy następujące rodzaje odpowiedzialności:

  1. Odpowiedzialność na zasadzie winy

Zgodnie z art. 415 Kodeksu Cywilnego, „Kto z winy swej szkodę wyrządził, obowiązany jest do jej naprawienia”. Oznacza to, iż w przypadku tego rodzaju odpowiedzialności, możliwe jest poniesienie odpowiedzialności, jeśli:

  • sprawca dopuścił się czynu w wyniku którego powstała szkoda
  • między czynem sprawcy, a szkodą istnieje związek przyczynowo-skutkowy (czyli innymi słowy szkoda była typową, normalną konsekwencją czynu)
  • czyn jest zawiniony przez sprawcę (to, czy wina jest umyślna czy nieumyślna, a więc stopień winy nie ma znaczenia dla odpowiedzialności za szkodę)

Jeśli którykolwiek z ww. warunków nie jest spełniony, sprawca nie odpowiada za szkodę. Ciężar dowodu, a więc obowiązek udowodnienia okoliczności wskazujących na jego odpowiedzialność spoczywa na osobie dochodzącej roszczeń odszkodowawczych.

Jest to najczęściej występujący rodzaj odpowiedzialności, mający zastosowanie w większości sytuacji.

Z tym rodzajem odpowiedzialności mamy również do czynienia m.in. w przypadku:

  • osoby chowającej lub posługującej się zwierzęciem, które spowodowało szkodę
  • osoby dopuszczającej się winy w wyborze osoby, która wykonując powierzoną jej czynność wyrządziła szkodę
  • osoby która obowiązana była do nadzoru nad osobą, która wyrządziła szkodę, a której z powodu stanu psychicznego lub cielesnego nie można poczytać winy
  • osób kierujących samochodami między którymi doszło do kolizji
  1. Odpowiedzialność na zasadzie ryzyka

Jest to surowszy rodzaj odpowiedzialności, niż w przypadku odpowiedzialności na zasadzie winy.Dla poniesienia odpowiedzialności na zasadzie ryzyka nie jest konieczne udowodnienie winy sprawcy. Wystarczające jest udowodnienie jedynie dopuszczenia się przez sprawcę czynu, mającego związek przyczynowo-skutkowy ze szkodą.

Sprawca może jednak uwolnić się od odpowiedzialności poprzez udowodnienie, że szkoda nastąpiła wskutek działania siły wyższej albo z wyłącznej winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za które nie odpowiada.

Z tym rodzajem odpowiedzialności mamy do czynienia m.in. w przypadku:

  • samoistnego posiadacza mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody (np. samochodu, motocyklu), przy użyciu którego wyrządził szkodę
  • osoby prowadzącej na własny rachunek przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody, w wyniku ruchu którego powstała szkoda
  1. Odpowiedzialność na zasadzie słuszności

Jest to najrzadziej występujący rodzaj odpowiedzialności, mający zastosowanie, gdy sprawca nie ponosi winy, jednak z uwagi na okoliczności zdarzenia i zasady współżycia społecznego powinien on ponieść odpowiedzialność pomimo nawet braku winy.

Z tym rodzajem odpowiedzialności mamy do czynienia m.in. w przypadku:

  • szkody na osobie spowodowanej wykonywaniem władzy publicznej, gdy okoliczności, a zwłaszcza niezdolność poszkodowanego do pracy lub jego ciężkie położenie materialne, wskazują, że wymagają tego względy słuszności,
  • szkody spowodowanej przez sprawcę, który ze względu na wiek albo stan psychiczny/fizyczny nie może być pociągnięty do odpowiedzialności, a brak jest osób odpowiedzialnych za nadzór nad nim, albo nie można od nich uzyskać naprawy szkody – wówczas możliwe jest dochodzenie naprawy szkody od samego sprawcy, jeżeli ze względu na okoliczności wymagają tego zasady współżycia społecznego, a w szczególności znaczna różnica między stanem majątkowym sprawcy i poszkodowanego,
  • szkody spowodowanej przez zwierzę, którego posiadacz nie ponosi winy za tę szkodę, jeżeli ze względu na okoliczności wymagają tego zasady współżycia społecznego, a w szczególności znaczna różnica między stanem majątkowym sprawcy i poszkodowanego.

Share this post

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *